2026.02.18

Nowy projekt ustawy o PIP – czy inspektor będzie mógł ustalić stosunek pracy?

Mimo, że reforma ustawy o Państwowej Inspekcji Pracy była jednym z najgorętszych tematów kocówki ubiegłego roku, to na początku stycznia 2026 r. premier Donald Tusk stanowczo zadeklarował wstrzymanie prac nad nowelizacją ustawy.  Argumentował to tym, że w jego ocenie, reforma (w ówczesnym kształcie) dawałaby zbyt dużą władzę urzędnikom, którzy mogliby samodzielnie decydować, kto i na jakiej podstawie jest zatrudniony w danym podmiocie. Takie uprawnienie mogłoby być destrukcyjne dla wielu firm, a dla osób zatrudnionych – nawet oznaczać utratę pracy. Premier oświadczył, że podjął decyzję, aby nie kontynuować pracy nad reformą.

 

To jednak nie oznacza, że temat zmian ustawy o PIP jest zakończony. Obecnie trwają bowiem prace nad kolejnym projektem ustawy nowelizującej (najnowszy projekt z dnia 28 stycznia 2026 r.).

 

W skrócie:

 

Co się zmienia w nowym projekcie ustawy? Z jakich pomysłów Ministerstwo Pracy nie rezygnuje?
  • Zanim inspektor PIP wyda decyzję ustalającą istnienie stosunku pracy, w pierwszej kolejności wyda polecenie – to ważny sygnał do zmiany zasad współpracy
  • Zatrudniający będzie mógł zwrócić się do GIP o wydanie interpretacji indywidualnej, dzięki czemu uzyska możliwość wyjaśnienia wątpliwości dot. danego stanu faktycznego
  • PIP nie będzie miała prawa ustalania stosunku pracy “wstecz” – taka sytuacja będzie możliwa na drodze sądowej
  • Możesz dobrowolnie dostosować się do stanu zgodnego z prawem – jeśli to zrobisz w ciągu 6 miesięcy od wejścia w życie nowej ustawy, eliminujesz ryzyko otrzymania kary grzywny

 
  • Państwowa Inspekcja Pracy będzie miała prawo do stwierdzenia w drodze decyzji istnienia stosunku pracy– dotyczy to wszelkich umowy cywilnoprawne, w tym umów zlecenia, B2B, ale decyzja będzie mogła się odnosić również do sytuacji, w której de facto żadnej umowy nie zawarto, ale inspektor stwierdzi, że zachodzą warunki w której powinna być zawarta umowa o pracę
  • Kontrole co do zasady mogą odbywać się zdalnie
  • Dwukrotnie wzrosną kary grzywny za wykroczenia wymienione w Kodeksie Pracy – nawet do 60 000 zł

Poniżej przedstawiamy najważniejsze założenia aktualnego projektu ustawy nowelizującej:

 

Najpierw polecenie, potem decyzja

 

Po pierwsze, projekt ustawy zakłada, że – w razie, gdy inspekcja pracy stwierdzi naruszenia dotyczące funkcjonowania umowy cywilnoprawnej lub faktycznego świadczenia pracy za wynagrodzeniem – w pierwszej kolejności będzie musiało być wydane polecenie usunięcia tych naruszeń. Dopiero brak wykonania polecenia otwiera drogę do wydania przez organy PIP decyzji stwierdzającej istnienie stosunku pracy.

 

Jest to zatem istotne „złagodzenie” procedury, a przede wszystkim stwarza możliwość odpowiedniego zareagowania na ewentualne naruszenia stwierdzone w toku kontroli PIP.

 

Nie wiesz, czy w danej sytuacji powinna być zawarta umowa o pracę? Wystąp o interpretację indywidualną

 

Jednym z powodów, dla których poprzedni projekt ustawy budził tak wiele emocji było to, że nie do końca znane były kryteria i okoliczności, którymi mieli kierować się inspektorzy przy stwierdzaniu, czy w danej sytuacji istnieje stosunek pracy, czy też nie. Co jasne, rynek pracy jest bardzo różnorodny, więc kryteria przyjmowane w jednej branży niekoniecznie mogą się okazać adekwatne w przypadku innej. Powodowało to olbrzymią niepewność, a w zestawieniu z zakładanymi natychmiastowymi skutkami wydawanych decyzji – mogło prowadzić do nagłych, a jednocześnie katastrofalnych skutków finansowych, zarówno dla zatrudniających, jak i dla zatrudnianych.

 

Wygląda na to, że te głosy zostały uwzględnione w toku prac nad kolejnym projektem ustawy, bowiem przewidziano prawo zwrócenia się do Głównego Inspektora Pracy o wydanie interpretacji indywidualnej i ustalenia, czy w danej sytuacji są warunki do stosowania umowy o pracę. Zatem podmiot zatrudniający będzie miał możliwość „wyklarowania” pojawiających się wątpliwości właśnie wracając się z prośbą o wyjaśnienie do GIP.

 

Co jeszcze warto wiedzieć o interpretacjach indywidualnych Głównego Inspektora Pracy?

  • Ustawa zakłada, że interpretacja powinna zostać wydana w maksymalnym terminie 30 dni od otrzymania kompletnego wniosku
  • Wydanie interpretacji nie wyłącza możliwości ustalenia istnienia stosunku pracy, jeśli w trakcie kontroli okaże się, że stan faktyczny odbiega od tego, co opisano we wniosku
  • Wydanie interpretacji indywidualnej podlega opłacie – 40 zł
  • Interpretacja indywidualna wydawana jest w formie decyzji, od której można się odwołać do sądu pracy
  • Projekt ustawy zakłada niezwłoczne publikowanie wydanych interpretacji indywidualnych w formie zanonimizowanej w Biuletynie Informacji Publicznej
  • Interpretacja indywidualna nie jest wiążąca dla podmiotu zatrudniającego, ale jednocześnie nie może on zostać obciążony sankcjami, czy karami w zakresie, w jakim zastosował się do uzyskanej interpretacji
  • Interpretacja jest wiążąca dla organu PIP właściwego dla podmiotu zatrudniającego, a jej zmiana/uchylenie mogą nastąpić tylko w razie zmiany okoliczności sprawy

 

Zdalna kontrola

 

Podobnie jak przy poprzednim projekcie ustawy, również aktualnie przewidziana jest możliwość prowadzenia kontroli „na odległość”, w drodze transmisji online. W ten sposób mogą być badane dokumenty, wysłuchane strony, czy przesłuchany podmiot kontrolowany.

Oczywiście wszystkie te czynności muszą być prowadzone w sposób pozwalający zachować odpowiedni poziom bezpieczeństwa, w szczególności poufność danych.

 

Decyzja albo pozew do sądu pracy

 

Ustawa przewiduje, że po przeprowadzeniu kontroli, w razie stwierdzenia, że praca wykonywana jest w warunkach, w których powinna być zawarta umowa o pracę, inspektor PIP może:

 

  • Wydać decyzję ustalającą istnienie stosunku pracy

 

lub

 

  • Skierować pozew o ustalenie istnienia stosunku pracy do właściwego sądu pracy – ta droga jest rekomendowana w szczególności w sytuacji, gdy w grę wchodzi ustalenie istnienia stosunku pracy za okres wcześniejszy niż ten, który może zostać objęty decyzją inspektora.

 

Od kiedy powstają skutki decyzji PIP?

 

W sytuacji, gdy zostanie wydana decyzja ustalająca istnienie stosunku pracy, związane z nią skutki prawne na gruncie prawa pracy, prawa podatkowego, ubezpieczeń społecznych, ubezpieczenia zdrowotnego oraz obowiązkowych wpłat na fundusze powstaną od dnia jej wydania.

Natomiast wykonalność tej decyzji nastąpi z upływem terminu do wniesienia odwołania albo z dniem prawomocnego orzeczenia sądu.

 

Odwołanie od decyzji

 

Od decyzji odwołać się będzie można do sądu pracy (za pośrednictwem okręgowego inspektora pracy) w terminie miesiąca od dnia jej doręczenia.  

 

Już okręgowy inspektor pracy może uznać takie odwołanie za zasadne, a wtedy będzie miał prawo zmienić lub uchylić zaskarżoną decyzję. Wtedy odwołaniu nie nadaje się dalszego biegu.

 

Jeśli jednak inspektor nie zgodzi się z wniesionym odwołaniem, niezwłocznie przekaże je do sądu wraz z aktami sprawy oraz stanowiskiem w sprawie odwołania, nie później niż w terminie miesiąca od jego wniesienia.

 

Zabezpieczenie przed sądem pracy – o co chodzi?

 

Ustawa wprowadza rozwiązanie, na skutek którego już w trakcie trwania postępowania sądowego w sprawie ustalenia stosunku pracy, osoba której ta sprawa dotyczy może być chroniona na zasadach określonych przepisami prawa pracy.

 

W postępowaniu sądowym sąd udzieli zabezpieczenia polegającego na tym, że:

  • Umowa w trakcie postępowania może zostać zmieniona, wypowiedziana lub rozwiązana jedynie na zasadach określonych w przepisach prawa pracy dotyczących powszechnej i szczególnej ochrony pracowników przed wypowiedzeniem lub rozwiązaniem umowy o pracę.
  • Jeśli będzie przemawiać za tym potrzeba ochrony praw pracownika, sąd dodatkowo unormuje prawa i obowiązki stron umowy na czas trwania postępowania.
  • W trakcie trwania zabezpieczenia, osoba której dotyczy zaskarżona decyzja już uzyskuje prawo do odwołania się do sądu od wypowiedzenia oraz prawo skierowania do sądu żądań powiązanych z rozwiązaniem umowy bez wypowiedzenia lub wygaśnięciem umowy – właśnie na zasadach określonych przepisami prawa pracy.

 

Ustawa wskazuje jednak na jeden wyjątek – sąd pracy może odmówić udzielenia zabezpieczenia wg powyższych zasad tylko w sytuacji, gdy w świetle okoliczności sprawy jest oczywiste, że umowa, której dotyczy odwołanie, nie jest umową o pracę.

 

 

Tzw. abolicja – o co chodzi?

 

Projekt ustawy przewiduje termin, w którym firmy mogą się dobrowolnie dostosować do wymogów w zakresie zawierania umowy o pracę.

 

Jeśli przed wejściem w życie ustawy:

  • zawarłeś z osobą wykonującą pracę umowę cywilnoprawną lub
  • na Twoją rzecz osoba faktycznie świadczy pracę za wynagrodzeniem (nawet bez umowy),

mimo że stosunek pracy spełnia wszystkie cechy stosunku pracy według Kodeksu Pracy,

  • możesz w ciągu 6 miesięcy od wejścia w życie ustawy nowelizującej dobrowolnie doprowadzić do stanu zgodnego z prawem (zawrzeć umowy o pracę). W takiej sytuacji nie będziesz podlegać odpowiedzialności wykroczeniowej z Kodeksu Pracy (a za którą, przypomnijmy, grozi kara grzywny, i według nowych przepisów w wysokości nawet do 60 000 zł!).

 

Kiedy zmiany mają wejść w życie?

 

Projekt zakłada, że zmiany wejdą w życie po upływie 3 miesięcy od dnia jej ogłoszenia. Jednak zgodnie z założeniami Krajowego Planu Odbudowy, reforma PIP powinna być wdrożona do 30 czerwca 2026 roku.

 

 

Co warto zrobić już teraz?

 

  • Zweryfikuj umowy cywilnoprawne – umowy zlecenia, umowy o dzieło, umowy o współpracę, czy tzw. Umowy B2B.
  • Zastanów się, czy w Twojej firmie są osoby, nawet bez umowy, które mogą zostać uznane jako świadczące pracę na Twoją rzecz.
  • Przygotuj się na nowe przepisy, a przynajmniej miej świadomość, gdzie mogą kryć się potencjalne ryzyka. Jak w życiu, tak i w biznesie – lepiej zapobiegać niż leczyć : )

 

 

Masz pytania – zapraszamy do kontaktu!